Đế cỏ nhân tạo & lỗ thoát nước: Tốc độ thấm bao nhiêu để sân không đọng nước?

Độ thấm nước nền sân cỏ nhân tạo là gì?

Độ thấm nước là khả năng nước đi qua bề mặt hoặc lớp vật liệu trong một khoảng thời gian nhất định. Với sân cỏ nhân tạo, cần phân biệt tốc độ thấm theo phương thẳng đứng qua thảm cỏ và khả năng dẫn nước theo phương ngang của các lớp cấu tạo bên dưới.

Hai đặc tính này có liên quan nhưng không hoàn toàn giống nhau. Nước có thể đi qua thảm cỏ nhanh nhưng vẫn tích tụ ở lớp móng nếu nền không đủ khả năng dẫn nước đến rãnh thu hoặc điểm xả.

Tốc độ thấm nước được biểu thị như thế nào?

Tốc độ thấm nước thường được biểu thị bằng mm/giờ. Chỉ số này cho biết chiều cao cột nước tương đương có thể đi qua bề mặt trong một giờ theo điều kiện thử nghiệm xác định.

Ví dụ, tốc độ thấm đo được là 300 mm/giờ tương đương với 300 lít nước trên mỗi mét vuông trong một giờ về mặt quy đổi đơn vị. Đây là giá trị thử nghiệm, không đồng nghĩa sân chắc chắn thoát hết lượng nước mưa tương ứng, bởi hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào lớp nền và hệ thống thoát nước.

Tiêu chuẩn nào dùng để kiểm tra độ thấm nước

Tại Việt Nam, TCVN 13512:2022 quy định phương pháp xác định tốc độ thấm nước của mặt sân thể thao và tương đương hoàn toàn với BS EN 12616:2013. Trong khi đó, TCVN 13514-1:2022 quy định các yêu cầu đối với mặt sân cỏ nhân tạo dạng thảm có lỗ dùng cho một số môn thể thao ngoài trời, bao gồm bóng đá và quần vợt (Theo thông tin công bố tiêu chuẩn).

Cần phân biệt tiêu chuẩn quy định phương pháp thử với tiêu chuẩn quy định yêu cầu kỹ thuật. Không nên mặc định mọi sân cỏ nhân tạo đều phải đạt một ngưỡng tốc độ thấm giống nhau nếu chưa xác định loại mặt sân, cấu tạo và tiêu chuẩn nghiệm thu được áp dụng.

Tốc độ thấm nước bao nhiêu là phù hợp

Không có một ngưỡng tốc độ thấm duy nhất có thể áp dụng cho mọi hệ thống sân cỏ nhân tạo. Giá trị cần đạt phải căn cứ vào yêu cầu kỹ thuật của sản phẩm, cấu tạo sân, điều kiện mưa và phương án thoát nước tổng thể.

Khi đánh giá thông số, nên xem xét các yếu tố sau:

• Loại bề mặt thử nghiệm: Thảm cỏ riêng biệt, thảm có vật liệu độn hay toàn bộ hệ thống sân có thể cho kết quả khác nhau.

• Khả năng thấm của lớp móng: Nước đi qua thảm cần được tiếp nhận và dẫn đi bởi lớp vật liệu phía dưới.

• Lượng mưa thiết kế: Khu vực có mưa lớn hoặc mưa tập trung trong thời gian ngắn cần phương án thoát nước phù hợp.

• Điểm xả nước: Nước phải có đường thoát đến hệ thống thu gom hoặc vị trí xả được thiết kế.

Các mốc 180 mm/giờ, 300 mm/giờ hay 1.000 mm/giờ có thể xuất hiện trong tài liệu kỹ thuật hoặc yêu cầu của từng dự án. Tuy nhiên, không nên xem các con số này là mức tối thiểu bắt buộc cho mọi sân nếu chưa đối chiếu tiêu chuẩn áp dụng và hồ sơ kỹ thuật cụ thể.

Tương tự, thông số 30 lít/phút/m² tương đương 1.800 mm/giờ về mặt quy đổi đơn vị, nhưng không thể dùng hai giá trị này thay thế cho nhau khi điều kiện và phương pháp đo khác nhau.

Ba cách kiểm tra độ thấm nước nền sân cỏ nhân tạo

Có thể kiểm tra sơ bộ tại công trường hoặc sử dụng phương pháp thử nghiệm chuyên môn. Việc lựa chọn phụ thuộc vào giai đoạn thi công và mục đích kiểm tra.

Kiểm tra sơ bộ bằng vòng thấm

Phương pháp vòng thấm giúp quan sát tốc độ nước đi qua một vùng bề mặt nhỏ. Tuy nhiên, phép thử tự thực hiện chỉ nên dùng để tham khảo, không thay thế kết quả nghiệm thu theo tiêu chuẩn.

Cách thực hiện sơ bộ:

1. Chọn vị trí đại diện cho khu vực cần kiểm tra và làm sạch bề mặt.

2. Đặt một vòng có kích thước phù hợp lên khu vực thử, hạn chế nước rò ra ngoài mép vòng.

3. Đổ nước đến mực đã xác định và ghi lại thời gian nước giảm qua một khoảng chiều cao đo được.

4. Thực hiện lại ở nhiều vị trí để phát hiện sự khác biệt giữa các khu vực.

Nếu mực nước giảm 50 mm trong 10 phút, tốc độ giảm mực nước trung bình được tính như sau:

Tốc độ giảm mực nước = 50 × 60 / 10 = 300 mm/giờ.

Kết quả trên chỉ là tốc độ giảm mực nước quan sát được. Muốn xác định tốc độ thấm theo tiêu chuẩn, cần bảo đảm điều kiện thử, hạn chế thất thoát ngang và sử dụng phương pháp tính phù hợp. Không nên lấy phép thử đơn giản này làm căn cứ duy nhất để nghiệm thu.

Thử nước trên bề mặt sau khi hoàn thiện

Thử nước trên toàn bộ hoặc từng khu vực mặt sân giúp phát hiện vị trí đọng nước, điểm trũng và vấn đề về hướng thoát nước.

Quy trình kiểm tra gồm:

• Cấp nước có kiểm soát và phân bố tương đối đều trên khu vực thử.

• Quan sát hướng nước di chuyển trên bề mặt và tại các mép sân.

• Ghi nhận những vị trí hình thành vũng nước hoặc nước thoát chậm.

• Kiểm tra lại các điểm thu nước, rãnh thoát và vị trí xả.

• Theo dõi quá trình nước rút sau khi dừng cấp nước.

Kết quả cần được đánh giá theo yêu cầu thiết kế và phương án nghiệm thu. Không nên mặc định lượng nước thử 10–20 lít/m² hoặc thời gian rút nước vài phút là tiêu chuẩn áp dụng chung cho tất cả sân.

Thử nghiệm theo tiêu chuẩn kỹ thuật

Khi cần nghiệm thu hoặc xác định nguyên nhân thoát nước kém, nên sử dụng phương pháp thử phù hợp với loại bề mặt và tiêu chuẩn được chỉ định trong hồ sơ dự án.

TCVN 13512:2022 quy định các phương pháp xác định tốc độ thấm nước của mặt sân thể thao. Tiêu chuẩn EN 12616 cũng phân biệt phép thử trong phòng thí nghiệm và phép thử tại hiện trường đối với các loại bề mặt thể thao khác nhau. Tham khảo TCVN 13512:2022 và phạm vi EN 12616.

Với sân cỏ nhân tạo có lớp cát hoặc hạt cao su, kết quả đo cần phản ánh đúng cấu tạo được yêu cầu kiểm tra. Thử riêng lớp thảm không đủ để chứng minh toàn bộ hệ thống sân đáp ứng yêu cầu thoát nước.

Những yếu tố khiến sân cỏ nhân tạo bị đọng nước

Sân có thể đọng nước ngay cả khi thảm cỏ vẫn còn khả năng thấm tốt. Nguyên nhân thường nằm ở lớp nền, độ dốc hoặc đường dẫn nước ra ngoài.

Lớp đá nền thoát nước kém

Lớp đá dăm tạo bộ khung chịu lực và khoảng rỗng cho nước di chuyển. Nếu vật liệu chứa quá nhiều hạt mịn, các khoảng rỗng có thể bị lấp đầy, làm giảm khả năng dẫn nước.

Cách kiểm tra là xem xét thành phần cấp phối, độ chặt, độ ổn định bề mặt và khả năng dẫn nước theo thiết kế. Không nên tự ý tăng độ rỗng bằng cách giảm lu lèn vì nền còn phải đáp ứng yêu cầu chịu lực và độ ổn định.

Độ dốc không đồng đều

Độ dốc giúp dẫn nước đến rãnh thu hoặc điểm thoát đã thiết kế. Nếu nền có điểm trũng, mặt sân lồi lõm hoặc hướng dốc không phù hợp, nước có thể tập trung tại một số vị trí.

Cần đo cao độ theo lưới điểm, kiểm tra hướng dốc và đối chiếu với bản vẽ thi công. Độ dốc cụ thể phải căn cứ vào quy mô sân, cấu tạo mặt sân và yêu cầu thiết kế, thay vì áp dụng một tỷ lệ duy nhất cho mọi dự án.

Hệ thống rãnh thu và đường xả không đáp ứng

Rãnh thu nước, hố ga và đường ống phải tiếp nhận được lưu lượng nước dự kiến. Nếu rãnh bị tắc, ống thoát có kích thước không phù hợp hoặc điểm xả bị ngập ngược, nước vẫn có thể tích tụ trên mặt sân.

Khi kiểm tra, cần đánh giá cả đường đi của nước từ bề mặt đến điểm xả cuối cùng, không chỉ quan sát miệng rãnh quanh sân.

Lỗ thoát nước trên thảm bị cản trở

Lỗ thoát nước có thể bị ảnh hưởng bởi bụi bẩn, vật liệu độn phân bố không đều hoặc lớp đế không phù hợp với mục đích sử dụng. Vì vậy, cần đối chiếu cấu tạo thảm với thông số của nhà sản xuất và kiểm tra tình trạng bề mặt khi phát sinh thoát nước chậm.

Cấu tạo nền sân cỏ nhân tạo cần chú ý điều gì

Một hệ thống thoát nước hiệu quả phải kết hợp nền chịu lực, lớp vật liệu dẫn nước, mặt sân có cao độ phù hợp và đường thu nước.

Các lớp thường được xem xét trong phương án thi công gồm:

• Nền đất: Được xử lý và đầm chặt theo yêu cầu thiết kế để hạn chế lún không đều.

• Lớp móng đá: Lựa chọn cấp phối và chiều dày theo tải trọng, điều kiện địa chất và phương án thoát nước.

• Lớp tạo phẳng: Bảo đảm cao độ và độ bằng phẳng theo thiết kế, đồng thời không gây cản trở dòng nước.

• Thảm cỏ nhân tạo và vật liệu độn: Sử dụng đúng loại sản phẩm, tuân thủ hướng dẫn lắp đặt và phân bố vật liệu độn.

• Rãnh và đường ống thoát nước: Có khả năng tiếp nhận, dẫn và xả nước đến vị trí phù hợp.

Chiều dày từng lớp, độ chặt, cấp phối đá, độ dốc và kích thước đường ống cần được xác định từ hồ sơ thiết kế. Không nên mặc định lớp đá dăm dày 15 cm, lớp tạo phẳng dày 3 cm hoặc ống D200–D400 mm đều phù hợp với mọi sân.

Checklist nghiệm thu khả năng thoát nước

Trước khi đưa sân vào sử dụng, chủ đầu tư và đơn vị thi công nên kiểm tra các hạng mục sau:

• Đã xác định tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu nghiệm thu áp dụng.

• Có kết quả kiểm tra tốc độ thấm của đúng lớp vật liệu hoặc hệ thống cần đánh giá.

• Cao độ và độ dốc mặt sân phù hợp bản vẽ.

• Lớp móng ổn định, không có khu vực lún hoặc tạo điểm trũng.

• Rãnh thu, hố ga và đường ống không bị tắc nghẽn.

• Nước có thể thoát đến điểm xả được thiết kế.

• Đã thử nước và ghi nhận những vị trí cần khắc phục.

• Các lỗi phát hiện đã được xử lý và kiểm tra lại trước khi bàn giao.

Hồ sơ nghiệm thu nên lưu kết quả đo, vị trí thử, phương pháp thử, điều kiện thực hiện và các điểm cần khắc phục. Đây là cơ sở để đối chiếu chất lượng thi công và xử lý khi sân phát sinh đọng nước trong quá trình sử dụng.

Câu hỏi thường gặp về độ thấm nước nền sân cỏ nhân tạo

Vì sao sân cỏ nhân tạo vẫn đọng nước dù thảm có lỗ thoát nước?

Nguyên nhân thường là lớp móng dẫn nước kém, mặt sân có điểm trũng, rãnh thu bị tắc hoặc điểm xả không đủ khả năng tiếp nhận nước. Cần kiểm tra toàn bộ đường đi của nước để xác định đúng vị trí gây tắc nghẽn.

Có thể dùng phép thử đổ nước để nghiệm thu nền sân không?

Có thể dùng để kiểm tra sơ bộ và phát hiện điểm đọng nước, nhưng không nên thay thế phép thử theo tiêu chuẩn khi dự án yêu cầu nghiệm thu định lượng. Phương pháp thử phải phù hợp với bề mặt và tiêu chí kỹ thuật trong hồ sơ.

Có phải tốc độ thấm càng cao thì sân càng ít đọng nước?

Không nhất thiết. Tốc độ thấm cao giúp nước đi qua bề mặt nhanh hơn, nhưng hiệu quả thoát nước còn phụ thuộc khả năng dẫn nước của lớp móng, độ dốc và hệ thống thu gom. Nếu nước không có đường thoát, sân vẫn có thể bị đọng nước.

Bao lâu nên kiểm tra hệ thống thoát nước sân cỏ nhân tạo?

Nên kiểm tra định kỳ theo tần suất sử dụng và điều kiện thời tiết, đồng thời kiểm tra bổ sung sau những đợt mưa lớn hoặc khi xuất hiện vũng nước bất thường. Cần làm sạch rãnh thu và xử lý sớm các vị trí lún, tắc hoặc thoát nước chậm.

Kết luận

Độ thấm nước của nền và hệ thống thoát nước là hai yếu tố quan trọng giúp hạn chế tình trạng đọng nước trên sân cỏ nhân tạo sau mưa. Để sân vận hành ổn định, cần kiểm tra tốc độ thấm, độ dốc mặt sân, chất lượng lớp móng và khả năng thu gom nước theo đúng yêu cầu thiết kế. Tuấn Việt Sport khuyến nghị chủ đầu tư kiểm tra kỹ kết cấu nền và hệ thống thoát nước trước khi lắp đặt thảm cỏ, đồng thời nghiệm thu bằng phương pháp phù hợp để phát hiện và xử lý sớm các điểm thoát nước kém, hạn chế chi phí sửa chữa về sau.